Co naprawdę znaczy „4:1” na etykiecie suplementu

Przy wyciągach roślinnych w suplementach diety często widnieje zapis w rodzaju 4:1, 10:1 albo 20:1. To jedna z najbardziej mylących informacji na opakowaniu: wygląda na miarę siły preparatu, a w rzeczywistości mówi o czymś zupełnie innym.

Skąd bierze się ta liczba

Stosunek ekstrakcji, w piśmiennictwie oznaczany skrótem DER (od drug extract ratio), opisuje proporcję między ilością surowca a ilością otrzymanego z niego wyciągu. Zapis 4:1 oznacza, że z czterech części wagowych wysuszonej rośliny powstała jedna część wyciągu.

Jest to więc informacja o procesie, a nie o zawartości. Mówi, ile materiału zużyto, nie — co się w wyciągu ostatecznie znalazło.

Przykład na konkretnych ilościach

Jeżeli etykieta podaje 200 mg wyciągu z liścia laurowego w stosunku 4:1, odpowiada to około 800 mg suszonego liścia. Przy 120 mg wyciągu 4:1 z kopru włoskiego mówimy o równowartości mniej więcej 480 mg surowca, a przy 60 mg wyciągu z rumianku — o około 240 mg.

Czego stosunek ekstrakcji nie mówi

Nie mówi, jakim rozpuszczalnikiem prowadzono ekstrakcję. Wyciąg wodny, wodno-alkoholowy i olejowy z tej samej rośliny zawierają inne grupy związków, bo różne substancje rozpuszczają się w różnych mediach.

Dlaczego dwa wyciągi 4:1 mogą się różnić

Ponieważ surowiec roślinny nie jest jednorodny. Zawartość związków czynnych w tej samej roślinie zmienia się zależnie od odmiany, gleby, nasłonecznienia, pory zbioru i sposobu suszenia.

Dwa preparaty deklarujące ten sam stosunek 4:1 mogą więc zawierać wyraźnie różne ilości interesujących nas substancji. Sam DER nie pozwala ich porównać.

Standaryzacja — informacja, która porównanie umożliwia

Standaryzacja to podanie procentowej zawartości konkretnego związku w wyciągu. Zapis w rodzaju „90 % inuliny” albo „20 % oleuropeiny” mówi, ile substancji znacznikowej rzeczywiście znajduje się w surowcu.

Standaryzacja daje dodatkową informację ilościową i ułatwia porównanie, ale sama nie wystarcza do pełnego zestawienia dwóch preparatów — liczą się też część rośliny, rozpuszczalnik i dawka. Jeśli jeden podaje standaryzację, a drugi wyłącznie stosunek ekstrakcji, porównujemy dwie różne rzeczy.

Czy wyższy stosunek oznacza lepszy preparat

Nie w sposób automatyczny. Wyciąg 20:1 jest bardziej zagęszczony niż 4:1, ale zagęszczenie samo w sobie nie jest zaletą — liczy się to, co zostało zagęszczone.

Jak to wygląda na etykietach w praktyce

Na rynku suplementów spotyka się trzy warianty. Najuboższy to sama nazwa rośliny, bez ilości — wtedy kupujący nie wie nic. Częstszy jest zapis masy i stosunku ekstrakcji, na przykład „wyciąg 4:1 — 200 mg”. Najbardziej informatywny to masa plus standaryzacja.

Czego prawo wymaga na opakowaniu

Przepisy o suplementach diety nakazują podać nazwę składnika i jego ilość w zalecanej porcji dziennej. Sposób wyrażenia tej ilości przy wyciągach roślinnych nie jest jednak ściśle narzucony, dlatego producenci stosują różne konwencje.

Prawo nie wymaga podawania standaryzacji. Jej obecność jest dobrowolną decyzją wytwórcy — i właśnie dlatego bywa sygnałem, że przyłożył się do dokumentacji surowca.

Na co patrzeć, porównując preparaty

Po pierwsze — czy w ogóle podano ilości. Po drugie — czy przy wyciągach jest standaryzacja, a jeśli tak, to na jaki związek i w jakim procencie. Po trzecie — czy podano część rośliny. Po czwarte — czy deklarowana ilość odnosi się do jednej kapsułki, czy do całej porcji dziennej, bo to najczęstsze źródło nieporozumień.

Dopiero te cztery informacje razem pozwalają powiedzieć, co się kupuje.

Czego ta liczba nie przesądza

Stosunek ekstrakcji nie jest informacją o skuteczności ani o bezpieczeństwie. Nie zastępuje też oświadczenia zdrowotnego — a w przypadku większości roślin stosowanych w suplementach takich oświadczeń po prostu nie ma, bo ich wnioski nadal czekają na ocenę naukową.

Czytanie etykiety ze zrozumieniem pozwala natomiast odróżnić preparat opisany rzetelnie od takiego, który zasłania się ogólnikami.

Skąd to wiemy

• Farmakopea Europejska, monografia ogólna Extracta (Wyciągi) — definicje wyciągów, stosunku surowiec–wyciąg oraz wyciągów standaryzowanych, ilościowo określonych i innych.
• Europejska Agencja Leków, Komitet ds. Produktów Roślinnych (HMPC) — wytyczne dotyczące jakości roślinnych produktów leczniczych i deklarowania substancji oraz przetworów roślinnych.
• Europejska Agencja Leków — nota wyjaśniająca sposób deklarowania stosunku surowca do wyciągu (DER) i rozpuszczalnika ekstrakcyjnego.
• Dyrektywa 2002/46/WE w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych — art. 6 (znakowanie) i art. 8 (deklarowanie ilości).
• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności — zasady ogólne rzetelności informacji.
• Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych — w tym art. 28 ust. 6 (przepisy przejściowe dla roślin).
• Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych.
• Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) — kompendium substancji roślinnych zgłoszonych jako budzące zastrzeżenia oraz wytyczne dotyczące oceny bezpieczeństwa botanicals.
• EFSA — wytyczne w sprawie danych naukowych wymaganych do uzasadnienia oświadczeń zdrowotnych.
• Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia — definicja suplementu diety i obowiązek powiadomienia.
• Główny Inspektorat Sanitarny — informacje o suplementach diety i rejestr powiadomień.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety — wymagania dotyczące znakowania.
• Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (PZH) — materiały o suplementach diety i czytaniu etykiet.
• Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-386/23 — status roślin objętych przepisami przejściowymi rozporządzenia 1924/2006.
• Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów — materiały o rzetelności przekazu handlowego.
• Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Farmakopea Polska — monografie surowców roślinnych i wymagania dla wyciągów.

← Wróć na stronę produktu